काठमाडौँ । तपाईं-हामीमध्ये धेरैले जीवनमा कम्तीमा एक पटक भोगेको एउटा साझा अनुभव हो— कुनै न कुनै बीमा अभिकर्ता (एजेन्ट) ले भेटेर वा फोन गरेर “एउटा राम्रो बीमा पोलिसी आएको छ, गरिहाल्नुस्” भनेर निकै जोड गर्ने। कतिपय अवस्थामा त उनीहरूले बारम्बार फलो-अप गर्दा हामीलाई झन्झट लागेको वा उनीहरूले आफ्नै फाइदाका लागि मात्र कर गरिरहेका छन् भन्ने पनि पर्न सक्छ। तर, बीमा बजार र मानवीय मनोविज्ञानलाई नजिकबाट नियाल्ने हो भने, अभिकर्ताहरूले यसरी ‘कर’ गर्नुका पछाडि केही ठोस व्यावसायिक र व्यावहारिक कारणहरू छन्।

१. बीमा ‘पुश प्रोडक्ट’ हो, ग्राहक आफैं आउँदैनन्

बजारमा मोबाइल, गाडी, कपडा वा खाद्यान्न जस्ता सामानहरू मानिसहरू आफ्नो आवश्यकता अनुसार आफैं खोज्दै किन्न जान्छन्। तर अर्थशास्त्रको भाषामा बीमा एक ‘पुश प्रोडक्ट’ (Push Product) हो। अर्थात्, यसको आवश्यकता मानिसले तुरुन्तै महसुस गर्दैनन्। जबसम्म कोही व्यक्तिले घरमै पुगेर यसको महत्व बुझाउँदैन, तबसम्म सर्वसाधारण आफैं बीमा कम्पनीको कार्यालयमा धाउने सम्भावना निकै कम हुन्छ। त्यसैले बजार चलायमान बनाउन अभिकर्ताले जोड गर्नैपर्ने हुन्छ।

२. भोलि भन्दै ढिलाइ गर्ने मानवीय बानी (Procrastination)

बीमा यस्तो वित्तीय साधन हो, जुन आवश्यक परेको बेला (जस्तै: बिरामी परेपछि वा दुर्घटना भएपछि) किन्न पाइँदैन। यो स्वस्थ र सुरक्षित हुँदा नै किन्नुपर्छ। तर, मानिसहरू अक्सर “अर्को महिना गरौँला” वा “दसैं पछि सोचौँला” भन्दै निर्णय लिन ढिलाइ गर्छन्। उमेर बढ्दै जाँदा प्रिमियम महँगो हुने र स्वास्थ्यमा समस्या आउन सक्ने जोखिमबारे सचेत गराउँदै अभिकर्ताले ग्राहकलाई बेलैमा निर्णय लिन ‘पुश’ गर्ने गर्छन्।

३. वित्तीय चेतना र भविष्यको आर्थिक सुरक्षा

नेपाली समाजमा अझै पनि भविष्यमा आउन सक्ने भवितव्य वा आर्थिक संकटबारे सोचेर पूर्वतयारी गर्ने बानी कम छ। “मलाई केही हुँदैन” भन्ने एउटा भ्रम धेरैमा हुन्छ। यदि परिवारको मुख्य कमाउने व्यक्तिको आकस्मिक निधन भयो वा ठूलो रोग लाग्यो भने सिङ्गो परिवार सडकमा पुग्न सक्छ। अभिकर्ताहरूले समाजको यो पाटो र जोखिमलाई नजिकबाट देखेका हुन्छन्। त्यसैले उनीहरूले परिवारको आर्थिक सुरक्षा सुनिश्चित गरिदिन अलि बढी आग्रह गर्ने गर्छन्।

४. व्यावसायिक लक्ष्य र कमिसन (जीविकोपार्जनको पाटो)

व्यावहारिक रूपमा हेर्दा बीमा अभिकर्ताको यो एउटा सम्मानित र स्वतन्त्र पेशा हो। उनीहरूको आम्दानी र जीविकोपार्जन मुख्यत: उनीहरूले गराउने व्यवसायको कमिसन (Commission) र कम्पनीले तोकेको टार्गेट (Target) मा निर्भर हुन्छ। जति धेरै बीमा गराउन सक्यो, उनीहरूको व्यवसाय र आर्जन त्यति नै बलियो हुन्छ। आफ्नो व्यावसायिक जिम्मेवारी र पेशागत वृद्धिका लागि पनि उनीहरू निरन्तर सक्रिय रहनुपर्ने हुन्छ।

निष्कर्ष: कर स्वार्थको कि सुरक्षाको ?

अभिकर्ताले कर गर्नुको पछाडि उनीहरूको व्यावसायिक स्वार्थ (कमिसन) त जोडिएको हुन्छ, तर सँगसँगै यसले ग्राहक र उसको परिवारलाई एउटा बलियो आर्थिक सुरक्षा कवच पनि प्रदान गरिरहेको हुन्छ। एउटा सचेत र असल अभिकर्ताले केवल आफ्नो फाइदा मात्र नहेरी ग्राहकको वास्तविक आवश्यकता, आम्दानी र क्षमता अनुसारको सही योजना छान्न मद्दत गर्दछ। त्यसैले, अभिकर्ताको आग्रहलाई झन्झटको रूपमा मात्र नहेरिएर आफ्नो परिवारको भविष्य सुरक्षित गर्ने एउटा अवसरको रूपमा बुझ्न आवश्यक देखिन्छ।